Alhoewel klimaat en energie twee verschillende kwesties zijn, worden ze hier samen behandeld overeenkomstig de ESRS E1 van de CSRD. De grootste invloed die wij mensen namelijk uitoefenen op het klimaat is in eerste instantie via de energietransitie. Des te minder fossiele brandstoffen er immers gebruikt worden, des te minder CO2 wordt er uitgestoten. En waarom is dat belangrijk?

Klimaat en Energie is de eerste en meteen de belangrijkste kwestie. Deze heeft dan ook de meest uitgebreide duurzaamheidsstandaard met eisenpakket voor de rapportage. Lees hier meer.

Auteur: Marchal.online
Bron: https://marchalonline.nl/2023/10/31/klimaatverandering/

1.1 Klimaatverandering

Het klimaat warmt langzamerhand op. Op zich fijn zou je denken, afgelopen zaterdag was nota bene de warmste 29 oktober ooit gemeten bij de Bilt[1]. Wie had dat gedacht, nog even fijn op terras of uitwaaien op het strand met de hond zonder weg te bibberen. Toch zijn er legio uitdagingen te bedenken bij deze steevaste toename in globale temperaturen.

Klimaatadaptatie

Omdat de poolkappen sneller gaan smelten bij een geleidelijke toename in temperatuur, vloeit er naar rato meer watermassa van het land terug de zee in. Dit zorgt op haar beurt weer voor de incrementele toename van de zeespiegel zelf. Het water dat eerst namelijk nog als ijsmassa geïsoleerd was, is nu toegevoegd aan zee in vloeibare vorm. En die toegenomen watermassa – hoe incrementeel dan ook -, die vormt een steeds groter risico op dijkdoorbraken en overstromingen. Vandaar dat er bijvoorbeeld met het Deltafonds van Nederland momenteel extra geïnvesteerd wordt in dijkverstevigingen[2]. Nederland is historisch gezien dan ook erg goed in water- en risicomanagement, wij hebben geleerd van het verleden en zullen doorgaans de voeten drooghouden – alhoewel er bijvoorbeeld in 2021 nog de nationaal afgeroepen watersnoodramp plaatsvond in Limburg met maar liefst 1,8 miljard euro schade (en diverse mensen die lang moesten wachten op een nieuw huis[3]).

Deze ramp heeft aangetoond dat aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering voor de Nederlandse waterwerken een grote opdracht is. Het probleem is niet alleen de algemene verhoging van de zeespiegel, maar juist de meer extreme fluctuaties in regenval die plaatselijke overstromingen in toenemende mate tot een kritiek en zelfs rampzalig niveau kunnen brengen. Zelfs in Nederland is het dus niet vanzelfsprekend dat wij er zonder kleerscheuren vanaf komen, daarvoor is continue inzet nodig. Daarnaast gaan we als gevolg van klimaatverandering ook steeds meer last krijgen van hittestress, waarvoor we in dichtbebouwd gebied meer groene voorzieningen dienen te plaatsen om zo meer schaduw, verdamping en reflectie te creëren. De totale schade door hittestress in Nederland zou in totaal wel op kunnen lopen tot 400 miljoen euro[4]. Positief neveneffect van meer groenvoorziening is het behoud en bevordering van biodiversiteit en ecosystemen, kwestie 4 van 10 in deze reeks.

Kijkend buiten onze landsgrenzen, zijn er landen die hulp en inzet voor klimaatadaptatie nog veel harder nodig hebben. Denk aan de diverse rampen die alleen al dit jaar plaatsvonden, niet alleen ver weg in diverse ontwikkelingslanden maar ook in het westen. Enkele voorbeelden uit 2023 zijn onder andere de overstromingen in de VS, India, Italië en Spanje[5]. Maar ook bijvoorbeeld de bos- en huisbranden die dit jaar gepaard gingen met de hittegolven in Maui, Hawaï en de grootste ooit in Australië van 2019[6]. Klimaatverandering verhoogt nu eenmaal niet alleen het risico op overstromingen, maar ook op grote natuurbranden. Daarnaast zijn meer hevige neerslag met aardsverschuivingen in de ene regio, en extremere droogte en watertekorten of stormen en orkanen in de andere regio voorbeelden van andere ernstige meteorologische gevolgen van klimaatverandering. Voordat we überhaupt kunnen nadenken over klimaatmitigatie, en dat moeten we zeker doen, zullen we al moeten kijken naar wat nu de klimaatrisico’s zijn. Op basis hiervan dienen bedrijven in te schatten welke hulp of actie zij en haar naaste buren nodig hebben om veilig te blijven en de voeten droog te houden. Vandaag al.

Klimaatmitigatie

Klimaatmitigatie daarentegen betreft het beheersen van het klimaat, voor zover dat menselijk mogelijk is natuurlijk. En daar ligt ook de crux. Bij klimaatmitigatie gaat het met name om het verminderen en ongedaan maken van de menselijke bijdrage aan klimaatverandering[7]. Deze menselijke bijdrage noemen we ook wel het broeikaseffect. Geleerden bij het IPCC publiceren eens in de zoveel tijd een nieuw rapport, waarin zij aantonen hoeveel extra zonnewarmte ingevangen wordt door de broeikasgassen die zich een koepel om de aarde vormen vanwege menselijke activiteit. Deze koepel van extra antropogene CO2, methaan en aanverwante broeikasgassen houden warmte die terugkaatst vanaf de aardbodem binnen in onze atmosfeer, die anders terug de ruimte in zou gaan. Klimaatmitigatie is inmiddels een bekend onderwerp, die al verankerd is in diverse internationale verdragen zoals eerst het Kyoto-protocol (1997), wat later is aangevuld met het Parijs-akkoord (2015). Nog steeds wordt er regelmatig nieuw beleid toegevoegd zoals vanuit de COP (UN Climate Change, Conference of the Parties), die vervolgens weer opgenomen wordt in landelijke regelgeving. Wellicht herinner je je de presentatie van Al Gore nog in zijn film An Incovenient Truth (2006), waar de wereld voor het eerst en masse geconfronteerd werd met de CO2-overschotcijfers door onze fossiele brandstofverslaving. Alhoewel er ook uit wetenschappelijke kringen vooralsnog kritische geluiden klinken over het mogelijk overdrijven van de oude zowel als huidige voorspellingsmodellen van de IPCC, is de algemene consensus dat het blijven verbranden van fossiele brandstoffen verdere klimaatverandering zal versnellen met alle gevolgen van dien. Ook is er steeds meer bewijs dat dit ook grote gevolgen heeft op de biodiversiteit. Maar wat hieraan gekoppeld de laatste tijd misschien nog wel het meest prominent op het podium verschenen is, dat lijkt nog altijd wel het geopolitieke en economische aspect: energieschaarste en de Europese energiezekerheid.

1.2 Energie

Hoe dan ook, zullen we over CO2 moeten rapporteren. Het is namelijk een goed indicatorgas, en is daarmee in feite de “hoofdvaluta” geworden voor groene boekhouding. Maar hoe verhoudt zich dat tot de Europese energiehuishouding?

Trias Energetica

Los van de CO2-kwestie, wilt Brussel zelfbeschikking hebben over haar energievoorziening om een duurzame economie veilig te stellen. En nu is het zo dat veel van de fossiele bronnen buiten de EU-grenzen liggen. Het mes snijdt aan twee kanten. Door over te gaan op hernieuwbare energiebronnen kan de EU zelfvoorzienend worden om geopolitieke bedreigingen zo beter te weerstaan, en tegelijkertijd helpen met klimaatmitigatie.

Maar hoe werkt dat dan? Hiervoor passen wij de Trias Energetica toe:
1 – Beperk de energievraag;
2 – Gebruik duurzame energie;
3 – Indien nodig, gebruik fossiele brandstoffen zo efficiënt en schoon mogelijk.

Gek genoeg, waren we in Nederland en Europa vooralsnog goed in 3, ietsje minder goed in 2 en nog minder in 1. Denk bijvoorbeeld aan het steeds zuiniger worden van de benzinemotor (3) en de transitie naar elektrische voertuigen (2). Terwijl het voorkomen van vervoerstromen door bijvoorbeeld digitaal te vergaderen (1) het beste is. Het zou toch mooi zijn als we nog meer van deze driehoek gaan toepassen.

Hiervoor zullen soms wel moeilijke, of voor een bedrijf zelfs existentiële keuzes gemaakt worden. In het licht van de klimaat-problematiek dienen bedrijven niet alleen economische motieven na te streven, maar ook ethische vraagstukken in overweging te nemen in het bepalen van hun bedrijfsmodel en toekomstplannen. Boren naar gas in Groningen blijkt gezien het risico op aardbevingen bij nader inzien bijvoorbeeld toch geen duurzame optie. En de oliereserves zowel binnen en buiten Europa raken op. We willen niet terug naar het stoken van kolen, alhoewel dat ook hier in Nederland nog steeds op grote schaal gebeurt voor de nodige energievoorziening. De industrie, mobiliteit en huishoudens zijn in ieder geval allemaal gebaat bij het beperken van de energievraag.

Energiezekerheid

Zoals een energie producerend bedrijf uit ethische overwegingen soms nee zal moeten zeggen tegen het openen van een nieuwe mijn of boorplatform, zullen ook de gebruikers in de industrie moeten innoveren of misschien zelfs een beetje water bij de wijn moeten doen. Dan maar tijdelijk een lager rendement draaien met een alternatief die beter is voor het milieu en de toekomst. En alhoewel dat tijdelijk geld kan kosten, levert dit op lange termijn continuïteit en een “license to operate” op. Zelfs in het licht van nieuwe wetgevingen zoals energiebelastingen, CO2-emissierechten en de CBAM is er nu al een economische prikkel om de transitie versneld in te zetten. Het punt is echter dat als we leiderschap tonen in tijden van crisis en de bewuste keuze maken, dan levert dat misschien op korte termijn wat minder geld op maar het is op lange termijn de enige manier om energiezekerheid te waarborgen. En dat is cruciaal, want energie heeft altijd centraal gestaan in maatschappelijke vooruitgang. Zowel vóór als na de industriële revolutie is dit zo geweest, en menig oorlog is erover gevoerd (https://energypost.eu/twenty-first-century-energy-wars-oil-gas-fuelling-global-conflicts/ – Engels artikel uit 2014 toen al over Ukraine maar ook bijvoorbeeld Irak).

Energiezekerheid heeft zeker de discussie over een meer diverse energiemix met inbegrip van biomassa, waterstof en kernenergie aangezwengeld. Eén ding staat buiten kijf, we zullen moeten innoveren.

Wellicht leest u zojuist door deze gigantische uitdagingen heen – dit is nog maar kwestie 1 van 10 in de reeks -, en vraagt u zich af of dit niet onbegonnen werk is. Volgens mij kunnen we inderdaad stellen dat het “vijf voor 12” is. We hebben om in klimaatmetaforen te blijven spreken absoluut alle hens aan dek nodig om deze storm de baas te blijven. De CSRD en de bijbehorende uitgebreide rapportageverplichting is na lang wikken en wegen en ineffectief optreden door ondernemend Europa dan ook uiteindelijk een noodzakelijke ingreep gebleken, en misschien komt het zelfs te laat. Het is aan ons ondernemers, samen met de maatschappij, financiers en overheid om nu te acteren.

Bronnen:

[1]https://www.rtvutrecht.nl/nieuws/3490995/opnieuw-een-weerrecord-ook-29-oktober-warmste-ooit-gemeten
[2]https://www.rijksoverheid.nl/regering/coalitieakkoord-omzien-naar-elkaar-vooruitkijken-naar-de-toekomst/2.-duurzaam-land/klimaat-en-energie
[3] https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2435912-een-jaar-na-de-overstromingen-in-limburg-wachten-nog-altijd-mensen-op-hun-huis
[4] https://www.bodemplus.nl/opgaven/gezonde-slimme-stad/voorbeeld/#:~:text=De%20geschatte%20financi%C3%ABle%20gevolgen%20van,400%20miljoen%20EURO%20per%20jaar
[5] https://www.volkskrant.nl/wetenschap/extreem-weer-wwf-ontbossing-neemt-nog-steeds-toe-ondanks-beloftes-wereldleiders~b7d16556/
[6] Bosbranden wereldwijd | WWF | Lees over de oorzaken
[7] Definitie uit de ESRS E1: Bij klimaatmitigatie gaat het om de inspanningen van de onderneming in het kader van het algemene proces om de stijging van de wereldwijde gemiddelde temperatuur te beperken tot 1,5 °C boven het pre-industriële niveau, in lijn met de Overeenkomst van Parijs. Deze standaard betreft rapportage-eisen voor, maar is niet beperkt tot de zeven broeikasgassen (BKG): koolstofdioxide (CO2), methaan (CH4), distikstofoxide (N2O), fluorkoolwaterstoffen (HFK’s), perfluorkoolwaterstoffen (PFK’s), zwavelhexafluoride (SF6) en stikstoftrifluoride (NF3).